Di chúc không công chứng có giá trị pháp lý không? Đây là vấn đề được nhiều người quan tâm khi muốn tự lập di chúc để định đoạt tài sản mà không thực hiện thủ tục công chứng hoặc chứng thực. Theo quy định của pháp luật hiện hành, di chúc không công chứng, chứng thực vẫn có thể có giá trị pháp lý nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện để được xác định là di chúc hợp pháp.
Bộ luật Dân sự 2015 không bắt buộc mọi di chúc bằng văn bản đều phải công chứng. Điều 628 ghi nhận cả di chúc bằng văn bản không có người làm chứng và di chúc bằng văn bản có người làm chứng bên cạnh di chúc có công chứng, chứng thực.
Di chúc không công chứng có giá trị pháp lý không?
Có. Khoản 4 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ: di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp nếu có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều này.
Theo đó, việc một bản di chúc không có dấu công chứng hoặc chứng thực không phải căn cứ duy nhất để xác định di chúc vô hiệu. Quan trọng là phải xem xét người lập di chúc, nội dung và hình thức lập di chúc có đáp ứng điều kiện pháp luật hay không.
Điều kiện để di chúc không công chứng được công nhận
Theo khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc;
- Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép;
- Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
- Hình thức di chúc không trái quy định của pháp luật.
Ví dụ, ông A tự viết di chúc tại nhà, trong tình trạng minh mẫn, tự nguyện và tự ký vào di chúc. Nội dung xác định rõ tài sản, người được hưởng di sản và không vi phạm điều cấm của pháp luật. Trường hợp này, việc di chúc không được công chứng không đồng nghĩa với việc di chúc đương nhiên vô hiệu.
Nhận xét của Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Công chứng giúp tăng tính xác thực và hạn chế tranh chấp nhưng không phải là điều kiện bắt buộc đối với mọi di chúc. Khi đánh giá một di chúc viết tay có hợp pháp hay không, cần xem xét đồng thời cả điều kiện về người lập, nội dung và hình thức của di chúc.
Di chúc viết tay không công chứng có hợp pháp không?
Có thể hợp pháp. Điều 633 Bộ luật Dân sự 2015 quy định đối với di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc; đồng thời phải đáp ứng các yêu cầu về nội dung theo Điều 631.
Vì vậy, một bản di chúc viết tay không công chứng vẫn có thể được công nhận nếu đáp ứng các điều kiện luật định.
Di chúc không công chứng cần có những nội dung gì?
Ngoài điều kiện về người lập di chúc, nội dung của di chúc cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định tính hợp pháp.
Di chúc phải ghi những thông tin nào?
Theo Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc gồm các nội dung chủ yếu:
- Ngày, tháng, năm lập di chúc;
- Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc;
- Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản;
- Di sản để lại và nơi có di sản.
Ngoài những nội dung trên, người lập di chúc có thể đưa thêm các nội dung khác nếu không trái quy định pháp luật.
Nếu di chúc có nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc. Trường hợp có tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng phải ký tên bên cạnh phần sửa chữa theo quy định.
Nhận xét của Luật sư Đặng Quý Tiên: Với di chúc viết tay, người lập nên ghi đầy đủ thông tin về tài sản và người được hưởng di sản, tránh cách diễn đạt chung chung. Nội dung càng rõ ràng thì càng thuận lợi khi xác định ý chí của người lập di chúc sau khi họ qua đời.
Di chúc không công chứng có bắt buộc phải có người làm chứng không?
Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc có người làm chứng.
Nếu người lập di chúc tự mình viết và ký vào bản di chúc thì có thể lập di chúc bằng văn bản không có người làm chứng theo Điều 633 Bộ luật Dân sự 2015.
Trường hợp người lập di chúc không tự viết được mà tự đánh máy hoặc nhờ người khác viết, đánh máy thì phải có ít nhất hai người làm chứng theo Điều 634. Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ trước mặt người làm chứng và những người làm chứng phải xác nhận, ký vào bản di chúc.
Trường hợp nào di chúc không công chứng có thể không hợp pháp?
Việc không công chứng không khiến di chúc đương nhiên vô hiệu, nhưng di chúc vẫn có thể bị xác định không hợp pháp nếu không đáp ứng điều kiện theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Người lập di chúc không minh mẫn có được lập di chúc không?
Một trong những điều kiện bắt buộc là người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc và không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Do đó, nếu có căn cứ cho thấy tại thời điểm lập di chúc người lập không minh mẫn hoặc bị ép buộc thì tính hợp pháp của di chúc có thể bị tranh chấp.
Di chúc có nội dung trái pháp luật có được công nhận không?
Không. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.
Ngoài ra, di chúc phải đáp ứng các yêu cầu về hình thức tương ứng với từng trường hợp. Chẳng hạn, người bị hạn chế về thể chất hoặc người không biết chữ khi lập di chúc phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực theo khoản 3 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Có nên công chứng di chúc dù pháp luật không bắt buộc?
Mặc dù không phải mọi di chúc đều bắt buộc công chứng, việc công chứng hoặc chứng thực có thể giúp tăng tính xác thực của di chúc và hạn chế tranh chấp sau này.
Đặc biệt đối với di sản có giá trị lớn như nhà đất, tài sản chung của vợ chồng hoặc tài sản có nhiều người cùng có quyền, người lập di chúc nên cân nhắc thực hiện công chứng hoặc chứng thực để việc chứng minh ý chí định đoạt tài sản thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, việc công chứng không thể thay thế hoàn toàn các điều kiện về nội dung và ý chí của người lập di chúc. Di chúc vẫn phải được lập phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự.
Kết luận
Di chúc không công chứng vẫn có thể có giá trị pháp lý. Theo khoản 4 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực được coi là hợp pháp nếu đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 630.
Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc di chúc không có công chứng để kết luận di chúc vô hiệu. Người lập cần bảo đảm mình minh mẫn, tự nguyện, nội dung di chúc hợp pháp và hình thức lập di chúc đúng quy định. Với tài sản có giá trị lớn hoặc gia đình có nhiều người thừa kế, việc công chứng di chúc là phương án nên cân nhắc để hạn chế tranh chấp về sau.
Nếu bạn đang vướng vào các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản, hãy chủ động liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn lộ trình giải quyết tốt nhất.
