Thủ tục thu thập bằng chứng điện tử để kiện lừa đảo: Cẩm nang từ A-Z

Trong các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng, bằng chứng chính là “linh hồn” của hồ sơ khởi kiện. Tuy nhiên, khác với các vật chứng truyền thống, bằng chứng điện tử lại mang đặc tính “dễ bay hơi” – nghĩa là chúng cực kỳ dễ bị xóa bỏ, chỉnh sửa hoặc thu hồi chỉ trong vài giây.

Nhiều nạn nhân khi tìm đến luật sư chỉ có trong tay vài tấm hình chụp ảnh màn hình làm bằng chứng rời rạc, không rõ nguồn gốc, dẫn đến việc hồ sơ bị cơ quan chức năng bác bỏ. Để tránh rơi vào tình cảnh “tiền mất tật mang”, bạn cần nắm vững quy trình thu thập dữ liệu số chuẩn pháp lý dưới đây.

>>> Đừng để vấn đề pháp lý làm bạn mất thời gian, hao tiền bạc và mệt mỏi thêm nữa! Hãy đặt lịch tư vấn tại tongdaiphapluat.vn ngay hôm nay – Chỉ một khoản phí nhỏ, bạn tiết kiệm công sức và nhận giải pháp chuẩn tốt nhất từ luật sư.

Căn cứ pháp lý về giá trị của bằng chứng điện tử

Để một tin nhắn Zalo, Facebook hay một tệp ghi âm được Tòa án chấp nhận, chúng phải thỏa mãn các điều kiện khắt khe của pháp luật. Dưới đây là 3 căn cứ pháp lý cốt lõi:

• Điều 99 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015: Khẳng định dữ liệu điện tử (ký hiệu, chữ viết, hình ảnh, âm thanh… được tạo ra bởi phương tiện điện tử) là một nguồn chứng cứ hợp pháp để giải quyết vụ án.
• Điều 14 Luật Giao dịch điện tử 2023: Quy định thông điệp dữ liệu không bị phủ nhận giá trị chứng cứ chỉ vì nó là dữ liệu điện tử. Giá trị chứng cứ được xác định dựa trên độ tin cậy của cách thức khởi tạo và lưu trữ.
• Điều 36 Nghị định 08/2020/NĐ-CP: Quy định về giá trị của Vi bằng. Đây là bằng chứng thép có giá trị chứng minh mà không cần phải xác minh thêm, giúp nạn nhân bảo tồn hiện trạng tin nhắn một cách khách quan nhất.

• xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.

Các bước “vàng” để bảo tồn bằng chứng số

Ngay khi phát hiện mình có dấu hiệu bị lừa, chị cần thực hiện ngay các thao tác “cấp cứu” dữ liệu sau:

Quay video màn hình thay vì chỉ chụp ảnh

Thay vì chỉ chụp ảnh màn hình làm bằng chứng, chị hãy sử dụng tính năng quay màn hình điện thoại.

• Cách làm: Bắt đầu quay từ lúc mở ứng dụng (Zalo/Messenger), bấm vào thông tin trang cá nhân của đối tượng để hiện rõ ID/Số điện thoại, sau đó lướt chậm qua toàn bộ nội dung tin nhắn lừa đảo. Điều này chứng minh video là thật, không thể dùng phần mềm chỉnh sửa ảnh để can thiệp.

Lập vi bằng tin nhắn – “Kim bài” tại Tòa án

Nhiều người vẫn thắc mắc tại sao phải tốn tiền lập vi bằng. Thực tế, vi bằng tin nhắn do Thừa phát lại lập là tài liệu ghi nhận sự thật khách quan.

• Thừa phát lại sẽ lập biên bản ghi nhận việc chỉ truy cập vào máy tính/điện thoại, kiểm tra từng tin nhắn, từng giao dịch chuyển khoản.
• Vi bằng có giá trị chứng cứ mà không cần phải chứng minh thêm. Đây là vũ khí mạnh nhất để đối trọng lại việc kẻ gian chối tội hoặc thu hồi tin nhắn.

Trích xuất sao kê ngân hàng có nội dung khớp lệnh

Chứng cứ số sẽ mạnh nhất khi nó tạo thành một chuỗi logic. Chị cần ra ngân hàng in sao kê có dấu đỏ, trong đó nội dung chuyển khoản phải khớp hoàn toàn với những gì đối tượng đã yêu cầu trong tin nhắn.

Chế tài đối với hành vi tiêu hủy bằng chứng điện tử

Trong lộ trình cải cách tư pháp, pháp luật xử lý rất nặng những kẻ tìm cách xóa dấu vết phạm tội trên không gian mạng:

• Tội làm sai lệch hồ sơ vụ án: Nếu đối tượng cố tình dùng phần mềm để thay đổi nội dung tin nhắn nhằm đổ tội ngược lại cho nạn nhân.
• Tình tiết tăng nặng: Việc xóa bỏ chứng cứ sau khi chiếm đoạt tài sản được coi là hành vi che giấu tội phạm, khiến khung hình phạt đối với tội lừa đảo có thể bị đẩy lên mức cao nhất (có thể lên đến 20 năm hoặc chung thân tùy số tiền).

Khung hình phạt đối với hành vi hủy hoại bằng chứng

Trong lộ trình cải cách tư pháp 2026, pháp luật xử lý rất nặng những kẻ tìm cách xóa dấu vết phạm tội trên không gian mạng:

• Tội làm sai lệch hồ sơ vụ án: Nếu đối tượng cố tình dùng phần mềm chỉnh sửa lại tin nhắn nhằm đổ tội ngược cho nạn nhân.
• Xử lý hành chính: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi tiêu hủy dữ liệu điện tử liên quan đến vụ việc đang bị thanh tra, kiểm tra.
• Tình tiết tăng nặng: Việc xóa bằng chứng sau khi chiếm đoạt tài sản được coi là hành vi ngoan cố, có thể khiến mức án bị đẩy lên mức cao nhất của khung hình phạt (tối đa 20 năm hoặc chung thân).

Quy trình thực tế nộp hồ sơ tố giác năm

Với mô hình quản lý tập trung “Xã trực tiếp lên Tỉnh”, việc nộp bằng chứng hiện nay đã tinh gọn hơn:

1. Nộp qua VNeID: Chị có thể gửi các tệp hình ảnh, video bằng chứng trực tiếp qua mục “Tố giác tội phạm” trên app. Hệ thống sẽ cấp mã số hồ sơ để chị theo dõi tiến độ.
2. Nộp trực tiếp tại PA05: Đối với các vụ án công nghệ cao phức tạp, chị nên mang thiết bị gốc (điện thoại, máy tính) đến Phòng An ninh mạng cấp Tỉnh. Tại đây, cán bộ sẽ lập biên bản tạm giữ đồ vật, tài liệu và trích xuất dữ liệu một cách chính thống.
3. Giữ lại thiết bị: Tuyệt đối không đổi điện thoại hoặc xóa ứng dụng cho đến khi vụ án có kết luận cuối cùng. Cơ quan điều tra có thể trưng cầu giám định thiết bị bất cứ lúc nào để đối chiếu với vi bằng tin nhắn.

Câu hỏi thường gặp 

1. Đối tượng lừa đảo đã “thu hồi” tin nhắn trên Zalo thì ảnh chụp màn hình trước đó còn giá trị không?

Trả lời: CÓ. Tuy nhiên giá trị sẽ thấp hơn nếu chỉ là ảnh đơn thuần. Trong trường hợp này, chị cần kết hợp với bằng chứng từ phía ngân hàng và yêu cầu cơ quan điều tra trưng cầu giám định để phục hồi dữ liệu từ máy chủ ứng dụng hoặc từ bộ nhớ đệm (cache) của thiết bị.

2. Tôi có thể dùng tin nhắn ghi âm làm bằng chứng được không?

Trả lời: ĐƯỢC. Ghi âm là một dạng dữ liệu điện tử rất mạnh. Chị cần lưu tệp ghi âm gốc, không qua chỉnh sửa và nên lập vi bằng ghi âm (Thừa phát lại ghi nhận việc mở file và nghe nội dung) để đảm bảo tính pháp lý cao nhất trước Tòa.

Kết luận: Đừng để chứng cứ “chết” vì thiếu hiểu biết

Thu thập bằng chứng điện tử không chỉ đơn thuần là bấm nút chụp màn hình. Đó là một quy trình kỹ thuật hình sự đòi hỏi sự tỉ mỉ và đúng luật. Trong cuộc chiến với tội phạm mạng, ai nắm giữ được chuỗi chứng cứ nguyên vẹn và xác thực nhất, người đó sẽ giành thế thượng phong.

Việc tự mình mày mò thu thập đôi khi lại làm hỏng hiện trường số, khiến kẻ gian có kẽ hở để thoát tội. Sự tham gia của các chuyên gia pháp lý ngay từ đầu sẽ giúp bạn chuẩn hóa mọi tin nhắn, mọi video thành những chứng cứ “thép”.

Tổng đài pháp luật luôn đồng hành cùng bạn trong việc số hóa hồ sơ khởi kiện. Từ việc hướng dẫn lập vi bằng tin nhắn đến phối hợp với cơ quan an ninh mạng để giám định dữ liệu, chúng tôi cam kết mang lại sự hỗ trợ chuyên nghiệp nhất. Đừng để những kẻ lừa đảo nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật chỉ vì bạn thiếu đi những bằng chứng pháp lý cần thiết. Hãy liên hệ với chúng tôi để được bảo vệ quyền lợi ngay hôm nay.

Tổng đài pháp luật – Cập nhật chính xác, bảo vệ tối đa quyền lợi của bạn.