Di chúc là căn cứ quan trọng để xác định ý chí của người để lại tài sản sau khi qua đời. Tuy nhiên, không phải mọi bản di chúc đều có giá trị pháp lý. Nếu không đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu, dẫn đến việc di sản được chia theo pháp luật và phát sinh nhiều tranh chấp giữa những người thừa kế.
Vậy di chúc hợp pháp cần đáp ứng những điều kiện nào? Bài viết dưới đây sẽ phân tích các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời chia sẻ một số lưu ý từ các luật sư để giúp người dân lập di chúc đúng quy định.
Di chúc hợp pháp là gì?
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Di chúc hợp pháp là bản di chúc được lập đúng quy định của pháp luật về chủ thể, ý chí, nội dung và hình thức. Khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, di chúc sẽ có hiệu lực kể từ thời điểm mở thừa kế và được sử dụng làm căn cứ để phân chia di sản.
Di chúc hợp pháp cần đáp ứng những điều kiện nào?
Điều kiện để một bản di chúc được công nhận hợp pháp được quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Người lập di chúc có năng lực hành vi dân sự và hoàn toàn tự nguyện
Khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây: a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.”
Điều này có nghĩa, tại thời điểm lập di chúc, người để lại tài sản phải:
- Minh mẫn, sáng suốt;
- Làm chủ được hành vi của mình;
- Không bị ép buộc, lừa dối hoặc đe dọa.
Nếu có căn cứ chứng minh người lập di chúc bị mất năng lực nhận thức hoặc bị cưỡng ép thì di chúc có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Trong thực tế, nhiều tranh chấp phát sinh vì người lập di chúc đã lớn tuổi hoặc mắc bệnh. Để hạn chế rủi ro, người lập di chúc nên thực hiện việc công chứng hoặc chứng thực, đồng thời chuẩn bị hồ sơ y tế chứng minh tình trạng sức khỏe nếu cần thiết.
Nội dung di chúc không vi phạm pháp luật và đạo đức xã hội
Theo điểm b khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015, nội dung của di chúc không được vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.
Ví dụ, người lập di chúc không thể để lại tài sản kèm theo điều kiện buộc người thừa kế phải thực hiện hành vi trái pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Ngoài ra, việc định đoạt tài sản cũng phải đúng phạm vi quyền sở hữu của người lập di chúc. Đối với tài sản chung của vợ chồng, người lập di chúc chỉ có quyền định đoạt phần tài sản thuộc sở hữu của mình.
Hình thức di chúc phải đúng quy định của pháp luật
Điểm c khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định hình thức của di chúc không được trái quy định của pháp luật.
Theo Điều 627 Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc có thể được lập dưới hai hình thức:
- Di chúc bằng văn bản.
- Di chúc miệng (chỉ áp dụng trong trường hợp đặc biệt khi tính mạng bị đe dọa).
Di chúc bằng văn bản có thể được công chứng, chứng thực hoặc không công chứng, chứng thực nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của pháp luật.
Những trường hợp di chúc có thể bị vô hiệu
Một bản di chúc có thể không được công nhận nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Người lập di chúc không minh mẫn, sáng suốt.
- Bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép khi lập di chúc.
- Nội dung vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.
- Hình thức di chúc không đáp ứng quy định của Bộ luật Dân sự.
- Người lập di chúc định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình.
Khi di chúc bị tuyên vô hiệu, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Một số lưu ý khi lập di chúc
Để di chúc có giá trị pháp lý và hạn chế tranh chấp, người lập di chúc nên lưu ý:
- Xác định rõ tài sản thuộc quyền sở hữu của mình.
- Ghi đầy đủ thông tin của người được hưởng di sản.
- Mô tả cụ thể từng loại tài sản để tránh nhầm lẫn.
- Lập di chúc khi còn minh mẫn, sáng suốt.
- Nên công chứng hoặc chứng thực đối với di chúc liên quan đến bất động sản hoặc tài sản có giá trị lớn.
- Bảo quản bản di chúc cẩn thận và thông báo cho người thân về nơi lưu giữ.
Lưu ý từ Luật sư Hà Thanh Trang: Nhiều trường hợp di chúc bị tranh chấp không phải vì nội dung mà do cách diễn đạt chưa rõ ràng hoặc không xác định chính xác tài sản để lại. Vì vậy, người lập di chúc nên sử dụng ngôn ngữ cụ thể, tránh cách diễn đạt chung chung và có thể tham khảo ý kiến luật sư trước khi lập di chúc để bảo đảm tính hợp pháp.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc viết tay có hợp pháp không?
Có. Di chúc viết tay vẫn có giá trị pháp lý nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Di chúc không công chứng có hiệu lực không?
Có. Pháp luật không bắt buộc mọi di chúc đều phải công chứng hoặc chứng thực. Tuy nhiên, di chúc vẫn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức.
Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có được lập di chúc không?
Có. Theo khoản 2 Điều 625 Bộ luật Dân sự năm 2015, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Kết luận
Việc xác định di chúc hợp pháp cần đáp ứng những điều kiện nào là cơ sở quan trọng để bảo đảm ý chí của người để lại tài sản được thực hiện đúng quy định của pháp luật. Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015, một bản di chúc hợp pháp phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về năng lực, ý chí, nội dung và hình thức.
Để hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của những người thừa kế, người lập di chúc nên chuẩn bị kỹ nội dung, xác định rõ tài sản để lại và cân nhắc thực hiện công chứng hoặc chứng thực đối với các tài sản có giá trị lớn. Trong trường hợp còn băn khoăn về quy định pháp luật hoặc cần hỗ trợ soạn thảo di chúc, việc tham khảo ý kiến luật sư sẽ giúp bảo đảm di chúc được lập đúng quy định và có giá trị pháp lý khi phát sinh quan hệ thừa kế.
Nếu bạn đang vướng vào các vấn đề pháp lý liên quan đến vấn đề di chúc, hãy chủ động liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn lộ trình giải quyết tốt nhất.
