Khi một người qua đời, việc xác định di sản thừa kế gồm những tài sản nào là bước quan trọng để thực hiện thủ tục khai nhận, phân chia di sản và hạn chế tranh chấp giữa những người thừa kế. Trên thực tế, nhiều gia đình chỉ quan tâm đến nhà đất hoặc tiền mặt mà bỏ sót các quyền tài sản khác, dẫn đến phát sinh tranh chấp sau này.
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, di sản thừa kế không chỉ bao gồm tài sản hữu hình mà còn bao gồm nhiều quyền tài sản hợp pháp khác. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ phạm vi di sản thừa kế, căn cứ pháp lý hiện hành và những lưu ý quan trọng từ luật sư.
Di sản thừa kế là gì? Đặc điểm của di sản thừa kế
Khái niệm di sản thừa kế
Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự năm 2015: “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.”
Như vậy, di sản thừa kế là toàn bộ tài sản hợp pháp thuộc quyền sở hữu của người đã chết tại thời điểm mở thừa kế. Khối di sản này được chuyển giao cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật.
Đặc điểm của di sản thừa kế
Di sản thừa kế có một số đặc điểm cơ bản:
- Thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người chết.
- Bao gồm tài sản riêng và phần tài sản trong tài sản chung.
- Được xác định tại thời điểm mở thừa kế theo Điều 611 Bộ luật Dân sự năm 2015.
- Có thể được chia theo di chúc hoặc theo pháp luật.
- Phải ưu tiên dùng để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người chết trước khi chia thừa kế.
Di sản thừa kế gồm những tài sản nào?
Theo quy định pháp luật hiện hành, di sản thừa kế có thể bao gồm nhiều loại tài sản khác nhau.
Tài sản riêng của người chết
Đây là loại tài sản phổ biến nhất trong quan hệ thừa kế, bao gồm:
- Nhà ở;
- Quyền sử dụng đất;
- Xe ô tô, xe máy;
- Tiền mặt;
- Tiền gửi ngân hàng;
- Vàng, bạc, đá quý;
- Máy móc, thiết bị;
- Tài sản phục vụ sản xuất, kinh doanh.
Nếu các tài sản này thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người chết thì đều được xác định là di sản thừa kế.
Phần tài sản của người chết trong tài sản chung
Nhiều trường hợp người chết có tài sản chung với vợ, chồng hoặc người khác. Khi đó, chỉ phần quyền sở hữu của người chết trong khối tài sản chung mới là di sản.
Ví dụ: Căn nhà là tài sản chung của vợ chồng trị giá 4 tỷ đồng. Khi người chồng qua đời, trước tiên xác định mỗi người sở hữu 1/2 giá trị căn nhà. Chỉ 2 tỷ đồng thuộc phần của người chồng mới được đưa vào khối di sản để chia thừa kế.
Quyền sử dụng đất và nhà ở
Quyền sử dụng đất và nhà ở là tài sản được để lại thừa kế phổ biến nhất hiện nay. Nếu người chết có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận theo quy định của pháp luật đất đai thì quyền sử dụng đất được xác định là di sản thừa kế.
Tiền gửi ngân hàng, cổ phần và phần vốn góp
Ngoài tài sản hữu hình, người chết còn có thể để lại:
- Tiền gửi tiết kiệm;
- Tiền trong tài khoản ngân hàng;
- Cổ phần trong công ty cổ phần;
- Phần vốn góp trong công ty trách nhiệm hữu hạn;
- Trái phiếu, chứng chỉ quỹ và các loại chứng khoán khác.
Đây đều là tài sản có giá trị và được chia thừa kế theo quy định của pháp luật.
Quyền tài sản
Pháp luật còn công nhận nhiều quyền tài sản là di sản, chẳng hạn như:
- Quyền đòi nợ;
- Quyền yêu cầu thanh toán;
- Quyền hưởng tiền bồi thường;
- Quyền phát sinh từ hợp đồng.
Những quyền này được để lại thừa kế nếu không gắn liền với nhân thân của người chết.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Trên thực tế, nhiều gia đình chỉ kê khai nhà đất và tiền gửi ngân hàng mà bỏ sót cổ phần, phần vốn góp hoặc quyền đòi nợ. Trước khi phân chia di sản, nên rà soát toàn bộ tài sản và giấy tờ liên quan để xác định đầy đủ phạm vi di sản theo quy định của pháp luật.
Những tài sản không được coi là di sản thừa kế
Không phải mọi tài sản hoặc quyền lợi của người chết đều được để lại thừa kế. Một số trường hợp không được coi là di sản gồm:
- Quyền nhân thân như quyền kết hôn, ly hôn, quyền yêu cầu cấp dưỡng;
- Tài sản không thuộc quyền sở hữu của người chết;
- Tài sản đang thuê, mượn hoặc chiếm hữu trái pháp luật;
- Phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người khác trong tài sản chung.
Việc phân biệt rõ tài sản thuộc di sản và tài sản không thuộc di sản là rất quan trọng để tránh tranh chấp.
Nghĩa vụ tài sản của người chết được giải quyết như thế nào?
Theo Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015, người thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết trong phạm vi giá trị di sản được hưởng.
Điều này có nghĩa:
- Các khoản nợ, nghĩa vụ thuế hoặc nghĩa vụ tài chính khác sẽ được thanh toán từ khối di sản trước khi chia thừa kế.
- Người thừa kế không phải dùng tài sản riêng để trả nợ nếu giá trị nghĩa vụ vượt quá giá trị di sản.
Ví dụ: Người chết để lại tài sản trị giá 3 tỷ đồng nhưng còn nợ ngân hàng 500 triệu đồng. Khoản nợ 500 triệu đồng được thanh toán trước, phần còn lại 2,5 tỷ đồng mới được chia cho người thừa kế.
Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Đối với nhà đất hoặc tài sản có giá trị lớn, cần xác định rõ nguồn gốc tài sản là tài sản riêng hay tài sản chung. Việc xác định sai nguồn gốc tài sản là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp thừa kế trên thực tế.
Một số lưu ý khi xác định di sản thừa kế
Để việc chia thừa kế đúng quy định, người dân nên lưu ý:
- Xác định đúng tài sản riêng và tài sản chung;
- Kiểm tra hiệu lực của di chúc (nếu có);
- Thanh toán các nghĩa vụ tài sản trước khi chia thừa kế;
- Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quyền sở hữu;
- Thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản tại tổ chức công chứng theo quy định.
Trong trường hợp có nhiều người cùng hưởng thừa kế hoặc tài sản có giá trị lớn, nên lập danh mục tài sản và đối chiếu giấy tờ pháp lý trước khi thỏa thuận phân chia.
Kết luận
Xác định đúng di sản thừa kế gồm những tài sản nào là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình giải quyết các quan hệ thừa kế. Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự năm 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người đó trong khối tài sản chung. Ngoài nhà ở, quyền sử dụng đất, tiền gửi ngân hàng hay xe cộ, nhiều quyền tài sản hợp pháp khác cũng có thể trở thành di sản nếu đáp ứng điều kiện của pháp luật.
Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, người thừa kế nên xác định đầy đủ phạm vi di sản, thực hiện các nghĩa vụ tài sản của người chết trước khi chia thừa kế và tuân thủ đúng trình tự, thủ tục theo quy định hiện hành. Trong trường hợp có tranh chấp hoặc vướng mắc, việc tham khảo ý kiến luật sư sẽ giúp quá trình giải quyết nhanh chóng, đúng pháp luật và hạn chế rủi ro phát sinh.
Nếu bạn đang vướng vào các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản, hãy chủ động liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn lộ trình giải quyết tốt nhất.
Đặt lịch tư vấn
