Người từ đủ 15 tuổi có được lập di chúc không? Theo quy định của pháp luật hiện hành, người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có quyền lập di chúc, nhưng việc lập di chúc phải đáp ứng điều kiện nhất định, trong đó phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Quy định này được ghi nhận trực tiếp tại Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015. Bộ luật này hiện vẫn là căn cứ pháp lý chính điều chỉnh vấn đề lập và thừa kế theo di chúc.
Người từ đủ 15 tuổi có được lập di chúc không?
Có.
Khoản 2 Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi có thể lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.”
Như vậy, pháp luật không yêu cầu người lập di chúc bắt buộc phải đủ 18 tuổi. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi vẫn có quyền lập di chúc nếu đáp ứng điều kiện nêu trên.
Có thể hiểu đơn giản:
- Dưới 15 tuổi: không thuộc trường hợp được tự mình lập di chúc theo Điều 625.
- Từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi: được lập di chúc nhưng phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
- Từ đủ 18 tuổi trở lên: có quyền lập di chúc nếu đáp ứng các điều kiện về năng lực và việc lập di chúc theo quy định pháp luật.
Nhận xét của Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Việc pháp luật cho phép người từ đủ 15 tuổi lập di chúc thể hiện quyền định đoạt tài sản được ghi nhận tương đối sớm. Tuy nhiên, do đây vẫn là người chưa thành niên nên pháp luật đặt thêm điều kiện phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
Người 15 tuổi lập di chúc cần cha mẹ đồng ý không?
Có.
Đây là điều kiện quan trọng nhất đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi.
Cha, mẹ hoặc người giám hộ không phải là người lập di chúc thay, mà phải đồng ý với việc người chưa thành niên thực hiện quyền lập di chúc.
Ví dụ, A 16 tuổi có một khoản tiền tiết kiệm và một số tài sản thuộc quyền sở hữu của mình. A muốn lập di chúc để định đoạt số tài sản này.
→ A có thể lập di chúc.
→ Tuy nhiên, A phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ về việc lập di chúc.
Người từ đủ 15 tuổi được lập di chúc đối với tài sản nào?
Người từ đủ 15 tuổi có thể lập di chúc để định đoạt tài sản thuộc quyền sở hữu hoặc quyền định đoạt hợp pháp của mình.
Không phải cứ tài sản đang do người 15 tuổi quản lý hoặc sử dụng thì đều có thể đưa vào di chúc.
Ví dụ:
Cha mẹ mua cho con một chiếc điện thoại để sử dụng. Nếu chiếc điện thoại vẫn thuộc quyền sở hữu của cha mẹ thì người con không thể tự ý lập di chúc để để lại chiếc điện thoại đó cho người khác.
Ngược lại, nếu người 16 tuổi được xác lập quyền sở hữu hợp pháp đối với một tài sản thì có thể xem xét đưa tài sản đó vào di chúc.
Nhận xét của Luật sư Đặng Quý Tiên: Trước khi lập di chúc, người chưa thành niên cần xác định rõ tài sản nào thực sự thuộc quyền của mình. Việc có tài sản đang sử dụng không đồng nghĩa với việc có quyền định đoạt tài sản đó bằng di chúc.
Người 15 tuổi có được lập di chúc để lại nhà đất không?
Có thể, nếu người đó có quyền đối với nhà đất và đáp ứng đầy đủ điều kiện lập di chúc.
Tuy nhiên, với nhà đất cần đặc biệt lưu ý về nguồn gốc và quyền sở hữu, quyền sử dụng.
Ví dụ:
Một người 16 tuổi được nhận thừa kế một phần quyền sử dụng đất từ ông bà. Nếu quyền đối với phần di sản đã được xác lập hợp pháp thì người này có thể lập di chúc để định đoạt phần tài sản thuộc quyền của mình, nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện về độ tuổi và sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
Ngược lại, nếu mảnh đất đứng tên cha mẹ thì người con 16 tuổi không thể lập di chúc để định đoạt toàn bộ mảnh đất đó.
Di chúc của người từ đủ 15 tuổi có cần công chứng không?
Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc công chứng.
Bộ luật Dân sự 2015 thừa nhận nhiều hình thức di chúc, trong đó có di chúc bằng văn bản và di chúc miệng trong những trường hợp luật định.
Đối với di chúc bằng văn bản, pháp luật có các hình thức như:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có công chứng;
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
Vì vậy, không thể kết luận rằng mọi di chúc của người từ 15 đến dưới 18 tuổi đều bắt buộc phải công chứng.
Tuy nhiên, việc công chứng hoặc chứng thực có thể giúp tăng tính rõ ràng về chủ thể, ý chí và thời điểm lập di chúc, đặc biệt đối với tài sản có giá trị lớn.
Điều kiện để di chúc của người 15 tuổi có hiệu lực
Ngoài điều kiện về độ tuổi và sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ, di chúc còn phải đáp ứng các điều kiện có hiệu lực theo pháp luật.
Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện chủ yếu như:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập;
- Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép;
- Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
- Hình thức di chúc không trái quy định pháp luật.
Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, ngoài các điều kiện trên còn phải đáp ứng yêu cầu về sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ theo Điều 625.
Người 15 tuổi có được sửa đổi hoặc hủy di chúc không?
Về nguyên tắc, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc.
Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận quyền này của người lập di chúc.
Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, khi thực hiện quyền lập di chúc thì vẫn phải lưu ý điều kiện về sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ theo quy định áp dụng đối với nhóm tuổi này.
Người 15 tuổi lập di chúc có thể để lại tài sản cho bất kỳ ai không?
Về nguyên tắc, người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế và phân định phần di sản cho từng người.
Do đó, người 15 tuổi có thể chỉ định người được hưởng di sản theo ý chí của mình, miễn là nội dung và hình thức di chúc đáp ứng quy định pháp luật.
Ví dụ, một người 16 tuổi có tài sản riêng có thể lập di chúc để lại tài sản cho:
- Cha hoặc mẹ;
- Anh, chị, em;
- Ông, bà;
- Người khác;
- Tổ chức nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.
Tuy nhiên, việc định đoạt chỉ có giá trị trong phạm vi tài sản mà người lập di chúc thực sự có quyền định đoạt.
Bảng tổng hợp quy định về độ tuổi lập di chúc
| Độ tuổi | Có được lập di chúc? | Điều kiện |
|---|---|---|
| Dưới 15 tuổi | Không thuộc trường hợp được tự mình lập di chúc theo Điều 625 | Không |
| Từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi | Có | Phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý |
| Từ đủ 18 tuổi trở lên | Có | Đáp ứng các điều kiện về năng lực, ý chí và hình thức di chúc |
Kết luận
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc, nhưng phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ. Đây là quy định cụ thể tại khoản 2 Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015. Ngoài điều kiện về độ tuổi, di chúc còn phải đáp ứng các yêu cầu về sự minh mẫn, tự nguyện, nội dung và hình thức để được công nhận là di chúc hợp pháp.
Đặc biệt, cha mẹ hoặc người giám hộ không lập di chúc thay cho người 15 tuổi. Người chưa thành niên vẫn phải tự mình thể hiện ý chí định đoạt đối với tài sản thuộc quyền của mình.
Nếu bạn đang vướng vào các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản, hãy chủ động liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn lộ trình giải quyết tốt nhất.
