Người làm chứng cho di chúc phải đáp ứng điều kiện gì? là vấn đề cần lưu ý khi lập di chúc bằng văn bản có người làm chứng. Pháp luật không cho phép mọi người đều có thể làm chứng; một số đối tượng bị loại trừ để bảo đảm tính khách quan và hạn chế tranh chấp về sau.
Theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015, về nguyên tắc mọi người đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ những trường hợp luật quy định không được làm chứng.
Điều kiện để làm người làm chứng cho di chúc
Người làm chứng phải đáp ứng các điều kiện cơ bản và không thuộc nhóm bị pháp luật cấm. Cụ thể, không được là:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc;
- Người chưa thành niên;
- Người mất năng lực hành vi dân sự;
- Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Như vậy, người phù hợp nhất để làm chứng thường là người thành niên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và không có quyền lợi liên quan đến di sản.
Nhận xét của Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Khi lựa chọn người làm chứng, nên ưu tiên người độc lập, không thuộc hàng thừa kế và không có quyền lợi tài sản liên quan đến di chúc để hạn chế tranh chấp về tính khách quan của việc lập di chúc.
Những ai không được làm chứng cho di chúc?
Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật
Người được hưởng di sản theo di chúc hoặc thuộc diện thừa kế theo pháp luật của người lập di chúc không được làm người làm chứng.
Ví dụ, cha lập di chúc để lại tài sản cho con thì người con đó không thể vừa là người hưởng di sản vừa làm chứng cho di chúc.
Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan
Người đang có quyền hoặc nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc cũng không được làm chứng. Quy định này nhằm tránh trường hợp người có lợi ích trực tiếp tham gia xác nhận việc lập di chúc.
Người chưa thành niên
Người chưa thành niên không được làm chứng cho việc lập di chúc.
Điều này cần phân biệt với quy định về người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Có quyền lập di chúc không đồng nghĩa với việc có quyền làm người làm chứng.
Người mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức
Những người thuộc các trường hợp này cũng không được làm chứng cho việc lập di chúc theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015.
Nhận xét của Luật sư Đặng Quý Tiên: Điều kiện để một người được lập di chúc và điều kiện để trở thành người làm chứng là khác nhau. Vì vậy, cần kiểm tra đúng tư cách của người được lựa chọn làm chứng trước khi lập di chúc.
Di chúc có người làm chứng cần bao nhiêu người?
Không phải mọi di chúc đều bắt buộc phải có người làm chứng.
Trường hợp người lập di chúc tự viết
Người lập di chúc có thể tự mình viết và ký vào bản di chúc mà không cần người làm chứng nếu đáp ứng các điều kiện của di chúc bằng văn bản không có người làm chứng.
Trường hợp nhờ người khác viết hoặc đánh máy
Theo Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015, nếu người lập di chúc không tự mình viết mà nhờ người khác viết hoặc đánh máy thì phải có ít nhất 02 người làm chứng.
Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ trước mặt những người làm chứng; sau đó người làm chứng xác nhận và ký vào bản di chúc.
Người làm chứng có phải ký vào di chúc không?
Có. Đối với trường hợp lập di chúc bằng văn bản có người làm chứng, người làm chứng phải xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc và ký vào bản di chúc theo Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015.
Nếu người làm chứng không ký hoặc việc lập di chúc không tuân thủ đúng hình thức luật định, khi xảy ra tranh chấp cần xem xét toàn bộ điều kiện có hiệu lực của di chúc chứ không nên chỉ dựa vào một thiếu sót để kết luận ngay di chúc vô hiệu.
Bảng tổng hợp điều kiện người làm chứng
| Đối tượng | Có được làm chứng? |
|---|---|
| Người thành niên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự | Có |
| Người thừa kế theo di chúc | Không |
| Người thừa kế theo pháp luật | Không |
| Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan | Không |
| Người chưa thành niên | Không |
| Người mất năng lực hành vi dân sự | Không |
| Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi | Không |
Kết luận
Người làm chứng cho di chúc phải đáp ứng điều kiện theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015, trong đó quan trọng nhất là không thuộc nhóm người thừa kế, người có quyền hoặc nghĩa vụ tài sản liên quan, người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Đối với trường hợp người lập di chúc nhờ người khác viết hoặc đánh máy, cần có ít nhất 02 người làm chứng và thực hiện đúng trình tự quy định tại Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015.
Nếu bạn đang vướng vào các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản, hãy chủ động liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn lộ trình giải quyết tốt nhất.
