Di chúc miệng có hiệu lực trong bao lâu? là vấn đề cần đặc biệt lưu ý bởi pháp luật chỉ thừa nhận di chúc miệng trong những trường hợp nhất định và đặt ra thời hạn rất cụ thể. Theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc miệng được lập khi tính mạng của một người bị cái chết đe dọa và người đó không thể lập di chúc bằng văn bản.
Đáng chú ý, di chúc miệng không có giá trị vô thời hạn. Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc mà người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt, thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Di chúc miệng có hiệu lực trong bao lâu?
Theo khoản 2 Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015: “Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì mặc nhiên bị hủy bỏ.”
Như vậy, có thể hiểu thời hạn hiệu lực đặc biệt của di chúc miệng là 03 tháng trong trường hợp người lập di chúc vẫn còn sống và minh mẫn, sáng suốt sau khoảng thời gian này.
Ví dụ:
- Ngày 01/8/2026, ông A đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng và lập di chúc miệng.
- Nếu đến ngày 01/11/2026, ông A vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng được lập ngày 01/8/2026 mặc nhiên bị hủy bỏ.
- Nếu ông A qua đời trong khoảng thời gian 03 tháng và di chúc miệng đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật thì có thể được xem xét công nhận.
Nhận xét củaLuật sư Nguyễn Văn Hùng: Nhiều người cho rằng chỉ cần người lập di chúc miệng qua đời thì lời trăn trối trước đó đương nhiên có giá trị. Cách hiểu này chưa chính xác. Di chúc miệng chỉ được pháp luật thừa nhận khi đáp ứng đồng thời điều kiện về hoàn cảnh lập, người làm chứng, việc ghi chép và công chứng hoặc chứng thực theo thời hạn luật định.
Khi nào được lập di chúc miệng?
Không phải bất kỳ trường hợp nào cũng được lập di chúc bằng lời nói.
Người lập di chúc phải trong tình trạng tính mạng bị đe dọa
Theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc miệng chỉ được lập khi tính mạng của một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản.
Do đó, nếu một người hoàn toàn khỏe mạnh, có đủ điều kiện lập di chúc bằng văn bản nhưng chỉ muốn nói miệng để định đoạt tài sản thì không thể mặc nhiên áp dụng quy định về di chúc miệng.
Di chúc miệng phải có ít nhất hai người làm chứng
Điều 629 quy định người lập di chúc miệng phải thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước ít nhất hai người làm chứng.
Ngay sau khi người lập di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, những người làm chứng phải ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào văn bản đó.
Nhận xét của Luật sư Đặng Quý Tiên: Sự có mặt của người làm chứng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc chứng minh người lập di chúc thực sự thể hiện ý chí định đoạt tài sản. Vì vậy, nếu chỉ có một người nghe lời trăn trối thì việc chứng minh di chúc miệng hợp pháp sẽ gặp nhiều khó khăn.
Di chúc miệng phải được công chứng hoặc chứng thực trong bao lâu?
Đây là điều kiện quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.
Theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, sau khi người lập di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng phải ghi chép lại và cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người lập di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
Như vậy cần phân biệt:
- 03 tháng: Thời gian sau đó nếu người lập di chúc vẫn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
- 05 ngày làm việc: Thời hạn để thực hiện việc công chứng hoặc chứng thực chữ ký, điểm chỉ của người làm chứng.
Đây là hai mốc thời gian hoàn toàn khác nhau.
Di chúc miệng có cần người làm chứng không?
Có. Đây là một trong những điểm khác biệt cơ bản giữa di chúc miệng và một số hình thức di chúc bằng văn bản.
Di chúc miệng phải được thể hiện trước ít nhất hai người làm chứng. Người làm chứng phải ghi lại nội dung thể hiện ý chí cuối cùng của người lập di chúc và ký tên hoặc điểm chỉ vào văn bản.
Ai không được làm chứng cho di chúc?
Theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây không được làm chứng cho việc lập di chúc:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc;
- Người chưa thành niên;
- Người mất năng lực hành vi dân sự;
- Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Vì vậy, việc lựa chọn người làm chứng cũng cần được thực hiện đúng quy định.
Di chúc miệng có giá trị nếu người lập di chúc qua đời sau 3 tháng không?
Nếu người lập di chúc vẫn sống, minh mẫn, sáng suốt sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Ngược lại, không nên hiểu rằng cứ quá 03 tháng là di chúc miệng luôn vô hiệu trong mọi trường hợp. Cần xác định tình trạng của người lập di chúc tại thời điểm hết 03 tháng và các điều kiện pháp luật khác.
Điểm cốt lõi của quy định này là pháp luật cho người lập di chúc một khoảng thời gian để chuyển sang hình thức di chúc bằng văn bản khi họ đã vượt qua tình trạng nguy hiểm và vẫn còn minh mẫn, sáng suốt.
Di chúc miệng có giá trị pháp lý khi nào?
Để di chúc miệng được xem xét là hợp pháp, cần đáp ứng các điều kiện theo Điều 629 và Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, trong đó đáng chú ý gồm:
- Tính mạng người lập di chúc bị cái chết đe dọa.
- Người đó không thể lập di chúc bằng văn bản.
- Có ít nhất hai người làm chứng.
- Người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng trước những người làm chứng.
- Người làm chứng ghi chép lại nội dung và ký tên hoặc điểm chỉ.
- Trong thời hạn 05 ngày làm việc, chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận.
- Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép theo điều kiện chung của di chúc hợp pháp.
Có thể chuyển di chúc miệng thành di chúc bằng văn bản không?
Có và đây là phương án nên thực hiện nếu người lập di chúc vượt qua tình trạng nguy hiểm.
Nếu sau khi lập di chúc miệng, người đó vẫn sống và minh mẫn, sáng suốt, họ có thể lập một bản di chúc bằng văn bản để thể hiện rõ ý chí của mình.
Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng mà người đó vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt, di chúc miệng trước đó sẽ mặc nhiên bị hủy bỏ theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015.
Kết luận
Di chúc miệng có thời hạn đặc biệt là 03 tháng. Theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng, người lập vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Bên cạnh đó, cần nhớ 05 ngày làm việc là thời hạn để công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng. Đây không phải là thời hạn hiệu lực của di chúc miệng.
Vì vậy, khi lập di chúc miệng, cần đặc biệt chú ý đến điều kiện lập di chúc, số lượng và tư cách người làm chứng, thủ tục xác nhận trong 05 ngày làm việc và thời hạn 03 tháng để bảo đảm giá trị pháp lý của di chúc.
Nếu bạn đang vướng vào các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản, hãy chủ động liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn lộ trình giải quyết tốt nhất.
