Trong các vụ việc thừa kế, việc xác định đúng hàng thừa kế là yếu tố quan trọng để phân chia di sản theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết hàng thừa kế gồm những ai, thứ tự ưu tiên giữa các hàng thừa kế được xác định như thế nào và khi nào người thuộc hàng thừa kế sau mới được hưởng di sản. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định về hàng thừa kế theo Bộ luật Dân sự 2015 đang có hiệu lực, từ đó bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Hàng thừa kế là gì?
Hàng thừa kế là nhóm những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng với người để lại di sản và được pháp luật quy định theo thứ tự ưu tiên để nhận di sản khi chia thừa kế theo pháp luật.
Việc xác định hàng thừa kế chỉ đặt ra trong trường hợp chia thừa kế theo pháp luật, chẳng hạn như:
- Người chết không để lại di chúc.
- Di chúc không hợp pháp.
- Di chúc không định đoạt hết tài sản.
- Người được chỉ định trong di chúc không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
- Các trường hợp khác theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Căn cứ pháp lý trực tiếp để xác định hàng thừa kế là Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Hàng thừa kế gồm những ai?
Theo khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế theo pháp luật được chia thành 03 hàng thừa kế như sau.
Hàng thừa kế thứ nhất
Đây là hàng thừa kế có mức độ ưu tiên cao nhất, bao gồm:
- Vợ hoặc chồng của người chết;
- Cha đẻ, mẹ đẻ;
- Cha nuôi, mẹ nuôi;
- Con đẻ;
- Con nuôi hợp pháp.
Những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất sẽ được ưu tiên hưởng toàn bộ di sản nếu còn đủ điều kiện hưởng thừa kế.
Ví dụ:
Ông A mất không để lại di chúc, có vợ và hai người con. Trong trường hợp này, di sản sẽ được chia đều cho ba người gồm:
- Người vợ;
- Con trai;
- Con gái.
Nếu cha mẹ của ông A vẫn còn sống thì họ cũng thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được chia phần bằng nhau.
Lưu ý của Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Trên thực tế, nhiều người cho rằng chỉ vợ, chồng hoặc con mới có quyền hưởng di sản thừa kế. Tuy nhiên, theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi hợp pháp cũng thuộc hàng thừa kế thứ nhất và có quyền hưởng phần di sản ngang bằng với những người cùng hàng nếu việc chia thừa kế được thực hiện theo pháp luật. Vì vậy, trước khi tiến hành khai nhận hoặc phân chia di sản, các bên cần xác định đầy đủ những người thuộc hàng thừa kế để tránh bỏ sót người có quyền hưởng, dẫn đến tranh chấp hoặc phải hủy kết quả phân chia sau này.
Hàng thừa kế thứ hai
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ hai gồm:
- Ông nội, bà nội;
- Ông ngoại, bà ngoại;
- Anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết;
- Cháu ruột mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại hoặc bà ngoại.
Những người thuộc hàng này chỉ được hưởng di sản khi không còn ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất, hoặc tất cả những người ở hàng thứ nhất đều không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.
Hàng thừa kế thứ ba
Hàng thừa kế thứ ba bao gồm:
- Cụ nội, cụ ngoại;
- Bác ruột, chú ruột, cậu ruột;
- Cô ruột, dì ruột;
- Cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô hoặc dì;
- Chắt ruột mà người chết là cụ nội hoặc cụ ngoại.
Đây là hàng thừa kế cuối cùng theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Cách xác định hàng thừa kế theo quy định
Để xác định đúng hàng thừa kế, cần thực hiện theo các bước sau.
Bước 1: Xác định có áp dụng thừa kế theo pháp luật hay không
Việc xác định hàng thừa kế chỉ thực hiện khi di sản được chia theo pháp luật.
Nếu người chết có di chúc hợp pháp và toàn bộ tài sản đã được định đoạt trong di chúc thì việc chia di sản sẽ được thực hiện theo nội dung của di chúc, trừ các trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo quy định của pháp luật.
Bước 2: Xác định quan hệ với người để lại di sản
Cần xác định người yêu cầu hưởng thừa kế có quan hệ:
- Hôn nhân;
- Huyết thống;
- Nuôi dưỡng hợp pháp
với người để lại di sản.
Việc chứng minh thường dựa trên:
- Giấy khai sinh;
- Giấy chứng nhận kết hôn;
- Quyết định công nhận việc nuôi con nuôi;
- Các giấy tờ hộ tịch khác.
Bước 3: Xác định còn người ở hàng thừa kế trước hay không
Khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự quy định:
Người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng di sản nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do:
- Đã chết;
- Không có quyền hưởng di sản;
- Bị truất quyền hưởng di sản;
- Từ chối nhận di sản.
Đây là nguyên tắc rất quan trọng khi xác định người được hưởng di sản.
Người cùng hàng thừa kế được chia di sản như thế nào?
Theo khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015: Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau.
Ví dụ:
Ông B mất, để lại khối tài sản trị giá 3 tỷ đồng.
Hàng thừa kế thứ nhất gồm:
- Vợ;
- Cha;
- Mẹ;
- Hai người con.
Trong trường hợp này có 5 người cùng hàng thừa kế nên mỗi người sẽ được hưởng 1/5 giá trị di sản, tương đương 600 triệu đồng (nếu không có thỏa thuận khác và không phát sinh nghĩa vụ tài sản của người chết).
Một số trường hợp đặc biệt khi xác định hàng thừa kế
Con nuôi có được hưởng thừa kế không?
Có.
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, con nuôi hợp pháp thuộc hàng thừa kế thứ nhất và có quyền hưởng di sản như con đẻ.
Con ngoài giá thú có được hưởng thừa kế không?
Có.
Nếu chứng minh được quan hệ cha, mẹ, con theo quy định của pháp luật thì con ngoài giá thú có quyền hưởng thừa kế như con trong giá thú và đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất.
Người từ chối nhận di sản có được chia nữa không?
Không.
Người đã từ chối nhận di sản hợp pháp sẽ không được hưởng phần di sản đó. Khi đó, việc chia thừa kế sẽ được thực hiện theo quy định của Bộ luật Dân sự đối với những người còn lại hoặc chuyển sang hàng thừa kế tiếp theo nếu đủ điều kiện.
Những lưu ý khi xác định hàng thừa kế
Để tránh phát sinh tranh chấp, người dân cần lưu ý:
- Xác định đúng thời điểm mở thừa kế.
- Kiểm tra tính hợp pháp của di chúc trước khi áp dụng quy định về hàng thừa kế.
- Thu thập đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản.
- Xác định có người từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản hay không.
- Thực hiện khai nhận hoặc phân chia di sản theo đúng trình tự pháp luật nếu di sản là nhà đất hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu.
Kết luận
Việc xác định đúng hàng thừa kế có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phân chia di sản theo pháp luật. Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế được chia thành ba hàng với thứ tự ưu tiên rõ ràng. Người ở cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau, còn người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn người ở hàng trước hoặc người ở hàng trước không đủ điều kiện hưởng thừa kế. Do đó, trước khi thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản, cần xác định chính xác quan hệ với người để lại di sản và căn cứ vào các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.
Nếu bạn đang vướng vào các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản, hãy chủ động liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn lộ trình giải quyết tốt nhất.
